Sommige verhalen zijn zo ongemakkelijk dat bestuurders hopen dat ze vanzelf verdwijnen. Wat zich jarenlang onder de grond van begraafplaats Essenhof afspeelde, hoorde daar duidelijk bij. Geen incident, geen samenloop van omstandigheden, maar een structureel probleem dat pas serieus werd genomen toen journalisten het blootlegden.
Het AD liet dit jaar zien hoe keldergraven veranderden in een soort horror-experiment. Lichamen ontbonden niet, medewerkers daalden zonder zuurstofmeting af in ruimtes waar je volgens elk handboek niet eens een plant zou mogen neerzetten. Dat dit geen eenmalige misstap was, blijkt uit de duur: tien jaar lang keek men weg.
Mijn krant reconstrueerde hoe verantwoordelijken bleven doormodderen. Kisten werden meerdere keren geopend, resten van overledenen verplaatst, en er werd geëxperimenteerd met onbekende vloeistoffen en poeders. Niemand wist precies wat het was, maar iedereen wist vooral dat vragen stellen ongewenst was. Nabestaanden werden consequent niet geïnformeerd.
En toen het probleem eindelijk boven tafel kwam, volgde een tweede schandaal. Niet onder de grond, maar in het stadhuis. Memo’s verdwenen. USB-sticks raakten zoek. Verantwoordelijkheden losten op. Een oud-wethouder kon zich cruciale stukken niet meer herinneren. Een juridisch adviseur werd zo vaag omschreven dat hij bijna een abstract begrip werd. Medewerkers handelden zonder toestemming, zonder toezicht, zonder consequenties.
Toch besloot de gemeenteraad dat een raadsenquête niet nodig is. Alsof de ernst van de zaak afneemt wanneer je er niet te diep op ingaat. Alsof vertrouwen herstelt door juist geen vragen te stellen.
Verkiezingen in maart. U weet wel.
Het echte drama is niet wat er in die keldergraven gebeurde, maar dat niemand onder ede hoeft uit te leggen hoe dit kon gebeuren én dat we nu met z’n allen machteloos moeten toezien hoe een doofpot zorgvuldig wordt dichtgehouden door bestuurders met een selectief geheugen.
Dat is geen vergissing, maar een bewuste keuze die vraagt om politieke moed, openheid, en een raad die bereid is zichzelf te onderzoeken, juist wanneer dat pijnlijk noodzakelijk is voor herstel van vertrouwen.