Hensema schept heimwee


Jan1

Wat heb ik die stad vaak moeten verdedigen. Op het enge af zelfs. Alsof ik er al die jaren kritiekloos en zonder enig voorbehoud vertoef. Het tegendeel is het geval. Ik mopper vaak op mijn stad.

Maar, zo heb ik besloten, ik heb het volste recht om mijn stad kritisch te volgen.

Nee, niet omdat ik journalist ben, maar gewoon omdat ik nu eenmaal in die heerlijke rotstad woon. Dordrecht is mijn liefde en mijn dartboard. Ze geeft me zo vaak een gevoel van opperste gelukzaligheid, maar even zo vaak maakt ze me een tikkeltje depressief. Toch zal ik het altijd weer voor haar opnemen.

Dordrecht, de in vergetelheid geraakte Hollandse supermacht. Eens was ze een dame van stand, maar in de loop der eeuwen verloor ze zowel haar geld als haar reputatie. Toch hou ik nog steeds van haar. Aan de andere kant van die drie bruggen en die twee tunnels heerst louter het vooroordeel. Dordt is saai, Dordt loopt achter en Dordtenaren deugen al helemaal niet. Hier worden baby’s ontvoerd, drievoudige moorden gepleegd, kunstwerken kapot gesneden en wijken op gif gebouwd. Hier rotten palen, ontstaan probleemwijken en werd alles wat mooi is in de jaren zeventig vakkundig gesloopt. Hoe dichter bij Dordt… ja, ja, hou maar op. Die heb ik al zo vaak gehoord.

De schoonheid van Dordt ligt verborgen, althans als ik het even niet over geveltjes heb. Het mooie Dordrecht leeft in het hart van die veelheid aan kunstenaars die deze stad heeft voortgebracht en nog altijd voortbrengt.

Was getekendMaar hoe leg je iemand van buiten Dordt het ware Buddingh’-gevoel uit? Wie haalt nog herinneringen op aan Otto Dicke? Welke niet-Dordtenaar zwijmelt weg bij een gedicht als ‘Dit eiland’ van Jan Eijkelboom? Slechts op dit door rivieren begrensde stukje grond met een kop en een staart zijn onze schrijvers, dichters en schilders monumentjes geworden. Aan de andere kant van het water zijn ze verbleekt tot oud carbon. Ary Scheffer, Top Naeff, Pictura. Het zijn begrippen met eeuwigheidswaarde tot aan de onzichtbare stadsmuren. Hoewel… onzichtbaar. Voor échte Dordtenaren zijn ze dat zéker niet. Ze spreken nog altijd van stadsmuren en stadspoorten al hebben ze die dingen nog nooit met eigen ogen gezien. De naam en faam van onze kunsthelden reikt eerlijk gezegd nog niet eens veel verder dan die muren, want zelfs in de ons omringende nieuwbouw, zo vol van import, is er nauwelijks besef van wat zich hier ooit afspeelde en nog altijd afspeelt. Het oude Dordt, vol van vergane glorie leeft niet in Sterrenburg. Die uitgelopen vlek met haar hart aan de waterkant, waar het Nederland van vandaag zijn oorsprong vond en waar God persoonlijk zijn bijbel dicteerde is een gewoon provinciestadje geworden. En ook in Stadspolders wordt niet de loftrompet gestoken over de welvaart van weleer, over die oudste stad van Holland, bevolkt door goed gevulde kooplui die hoogtijjaren beleefden met opcenten op wijn, aardappels en varkens. Ja, toen telden we nog mee, toen waren we nog iemand. Johan en Cornelis de Witt, die ene stáát en die andere… ach wie kan het nog wat schelen. In het Dordt van vandaag gaat het om hele andere dingen: om stoom, om opera, parkeergarages, een verkeerscirculatieplan en een regiotheater.

Een regiotheater? Wat is er mis met Kunstmin? Alle groten hebben daar ‘gestaan’, van Wim tot Toon van Freek tot Youp, van Ko tot Linda. Als Dordt nog ergens een goeie naam heeft dan is het wel bij toneelspelers, musici en cabaretiers. Waar zei je ook alweer dat je vandaan kwam? Dordrecht… o ja, Kunstmin… mooi theater, pittig publiek. Ja, pittig, want als Dordtenaren eenmaal lachen dan moet het overal lukken.

Ach, Dordtenaren. Het is een apart slag. Ze zijn niet zo gauw ergens enthousiast over, ze wachten liever nog even af. Handen in de zak, geld ook, frons op het voorhoofd. Het kan immers altijd nog fout gaan. ,,Zie je wel? Ik zei toch dat het niks werd. Kom, we gaan naar huis.”

Dordtenaren: ze hebben dikke nekken en gezonde Hollandse koppen. Eigenlijk zijn het Hollanders zoals God ze ooit bedoeld moet hebben. Een dikke nek kan er trouwens nog steeds geen kwaad, of op z’n minst goeie nekspieren, want de historie van de stad openbaart zich nog het fraaist in de gevels. Daaraan zie je hoe rijk en belangrijk we ooit waren… schaamteloos vertoon van welvaart en ongebreidelde macht.

Wil je indruk maken op je gasten van buiten laat ze dan vooral de hele dag omhoog kijken. Zo raken ze diep onder de indruk en vermijd je kritische opmerkingen over die foeilelijke onderkant van de Voorstraat, zo vol van ‘twee-halen-één-betalen-winkels’, vrouwen in jekkies en mannen met sjekkies.

De welvaart van vroeger is aan het volk niet af te lezen. Dordtenaren zijn nu eenmaal geen ‘uitgevers’. Ik bedoel dat niet verwijtend hoor, maar Dordtenaren van na de Gouden Eeuw hébben het nu eenmaal niet zo breed en als ze het wel hebben zullen ze dat aan de buitenkant zeker niet laten zien. Wat dat betreft verschillen ze enorm met hun stadsgenoten van weleer. De stad van vandaag mag dan, zoals ze dat in het met veel elan gevulde Stadskantoor noemen ‘enorm in de lift’ zitten, de problemen die hier de afgelopen decennia speelden zijn nog altijd op de gezichten van de bevolking af te lezen. GAK en ‘Soos’ hadden het hier de laatste jaren, vergeleken met veel andere steden van soortgelijk formaat, relatief druk.

Maar gelukkig… het gaat de laatste tijd inderdaad een stuk beter. De stad krijgt een face-lift. Wat oud is wordt nu gekoesterd en wat weg was komt weliswaar nooit meer terug, maar de gaten worden niet al te smakeloos opgevuld. Dordt begint zowaar weer een beetje te bruisen. Maar hoe je het ook wendt of keert, van een facelift worden mensen meestal niet echt knapper en volgens mij geldt dat ook voor steden. Misschien aan de oppervlakte, bij een eerste vluchtige kennismaking, maar persoonlijk vind ik de sporen die de tijd heeft achtergelaten, ja ook de wonden die in de jaren zeventig en tachtig door overambitieuze stadsvernieuwers geslagen zijn, mooier dan al dat nieuwe. Zelfs de lelijke kantjes van deze stad hebben iets charmants, iets eigens.

 Sommige plekjes zijn gelukkig nog nagenoeg ongeschonden: de hofjes bijvoorbeeld, de kades aan de binnenhavens, het Drierivierenpunt, De Vleeshouwersstraat en de Museumstraat. Daar kun je nog écht verdwalen in de tijd. Stil staan bij een mooie voordeur, een afbeelding op een gevel, een dak, een trapje.

Henswema, JanIn die Museumstraat, op een scheef gezakt visstoeltje, haast onzichtbaar, net naast het trottoir, zag ik hem voor het eerst zitten. Stevig postuur, klein sikje, goedlachs, scherpe blik. Het lijkt wel een kunstenaar, want hij ziet er uit als een kunstenaar zoals kunstenaars in de zeventiende eeuw geportretteerd werden. Dan kan het dus het nooit een echte kunstenaar zijn, dacht ik, want die zien er altijd weer anders uit dan je verwacht.

Dat was mijn eerste vluchtige kennismaking met Jan Hensema, beroep…tekenaar, kunstenaar. Hij creëert een Dordrecht zoals alleen híj het wil en kan zien: een romantische stad… knus ook, ietwat kneuterig misschien, maar altijd vol uit het hart. Jan schept heimwee. De kunstenaar Hensema ziet altijd méér dan wat voor de hand ligt. Hij heeft een scherp oog voor diep verborgen schoonheid.

Het klikte meteen bij onze eerste échte ontmoeting, een paar maanden later in de Dordtse rechtbank. Ik was daar, beginjaren tachtig, als rechtbankverslaggever om een verhaal te maken voor de krant. De zaak kan ik mij niet meer precies herinneren, maar het zal wel ernstig geweest zijn, moord of doodslag, want anders sturen ze geen rechtbanktekenaar. Jawel, Hensema de rechtbanktekenaar. Een artiest moet toch ook eten? Hij neemt plaats, naast mij achter de perstafel. ,,Is dit die dubbele moord?”, vraagt hij iets te luidruchtig naar mijn smaak. Luidruchtig ja, en ook voor het oog opvallend, want als Jan ergens binnenkomt dan komt er ook wat binnen. Boze blikken van de rechter, de officier van justitie en de raadsheer. Ssssst… sis ik demonstratief om het zwartgejurkte gezelschap weer wat milder te stemmen. ,,Straks slaan ze ons nog in de boeien. Ik vertel zodadelijk wel hoe het zit, maar het gaat om dat mannetje daar met dat groene jasje en die kale kop.” Meer hoeft Jan niet te weten. Hij pakt papier en iets dat op een potlood lijkt en hij gaat aan de slag. Jan is niet meer aanspreekbaar.

Na afloop, in de centrale hal van het Gerechtsgebouw toont hij mij het voorlopige resultaat. ,,Het is maar een schetsje hoor, ik ga het nu op de redactie nog met inkt uitwerken.” Even ben ik sprakeloos. Wat ik verwacht had was een nauwgezette registratie, een realistische weergave van al die mensen die even daarvoor in de rechtszaal aan het woord waren. Maar dat was het niet… het was méér. Wat Hensema mij achteloos in de hand drukt geeft een beter beeld van de tragiek die zich had afgespeeld dan welke foto en welk verhaal dan ook. De verdachte is plotseling mens geworden, méér dan zomaar een dader. De rechter is begripvol maar rechtvaardig, de advocaat toont de twijfel die hem zo eigen is en de blik van de officier is onverbiddelijker dan zijn ware aard. En ik weet dat dat in die rechtszaal ook écht allemaal zo was.

Eén tekening zegt meer dan duizend woorden. Ik heb er 500 gekregen van mijn eindredacteur, maar met zo’n plaat kan ik ook wel met de helft af. Dat wordt een makkie vanmiddag.

Kees Thies

Dit verhaal is gepubliceerd in het boek ‘Was getekend’  van Jan Hensema (uitgeverij De Nieuwe Haagsche). In het najaar van 2005 werd het eerste exemplaar van dit album overhandigd in de Augustijnenkerk in Dordrecht aan de Dordtse burgemeester R.J.G. Bandell. . Het boek toont platen van de Grote Kerksbuurt, het Grote Kerksplein, Museumstraat en Het Hof. De omgeving van Dordt komt ook aan haar trekken want ook de Hoekse- en Alblasserwaard zijn vertegenwoordigt met fraaie tekeningen van vooral karakteristieke gebouwen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s